Federacija Bosne i Hercegovine daleko je ispred Republike Srpske, ali i Srbije kada je u pitanju proizvodnja mlijeka i poticaji za ovaj sektor, tvrdi za Faktor Nedžad Bićo, predsjednk Udruženja poljoprivrednika Federacije Bosne i Hercegovine.
Međutim, Bićo upozorava da ako država, odnosno Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, što prije ne urade nešto – donesu odluku o uvođenju prelevmana i carina na mlijeko koje se uvozi, desit će se ista situacija kao što je bilo sa proizvodnjom malina, kornišona i mesa.
– U Federaciji je ovaj sektor najuređeniji, dobri su poticaji, za litru mlijeka obrti i firme dobiju 42 feninga, to nigdje nema, to je najbolji poticaj za sada, najviše u regionu – ističe Bićo.
Rješenje prelevmani na uvoz mlijeka i mliječnih proizvoda
Dodaje da već godinama ponavlja jedno isto – da treba formirati Ministarstvo poljoprivrede na nivou BiH.
– Imali smo hiperproizvodnju malina, pa kornišona… I onda je zbog hiperuvoza toga, sve ovo lagano počelo da se gasi i ljudi više nisu mogli živjeti od proizvodnje malina i kornišona. Tako će vam biti i sa mlijekom – tvrdi Bićo.
A da je mljekarski sektor u RS-u u velikim problemima i da se suočava s padom konkurentnosti zbog nižih podsticaja troškova u odnosu na Federaciju BiH i Srbiju, Faktoru je potvrdio i Milorad Arsenić, predsjednik Udruženja poljoprivrednih proizvođača-mljekara RS-a.
Kravlje ili biljno porijeklo
Ističe da mljekar u Republici Srpskoj na ovaj način “izgubi vrijednost jednog novog traktora u 2-3 godine”, ili vrijednost 6-12 junica godišnje, a u najnepovoljnijem scenariju čak i iznos jednak jednoj godišnjoj premiji za mlijeko.
– Poseban problem je i etiketiranje, Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, trebalo bi da poradi na tome da se omogući posebno etiketiranje. Veliki broj proizvoda u BiH se prodaje pod etiketom da je kravljeg porijekla, a ustvari je biljnog porijekla – tvrdi Arsenić, a, što u izjavi Faktoru također potvrđuje i Nedžad Bićo.
Prema podacima koje je objavio portal Akta.ba, sektor mljekarstva u RS-u ulazi u fazu ozbiljne i dugoročne nekonkurentnosti u odnosu na Federaciju BiH i Republiku Srbiju, upozoravaju proizvođači u analizi upućenoj Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske.
U analizi se polazi od pretpostavke da tržište mlijeka i mliječnih prerađevina između Republike Srpske, Federacije BiH i Srbije funkcioniše kao otvoreno tržište bez carinskih i količinskih barijera, zbog čega razlike u podsticajima i obaveznim troškovima direktno utječu na konkurentnost proizvođača.
RS ima najmanju neto podršku po kravi – i najveće obaveze
Prema prikazanim podacima, premija za litar mlijeka u Republici Srpskoj iznosi 0,28 KM, dok je u Federaciji BiH 0,40-0,42 KM uz dodatne kantonalne premije 0,05-0,15 KM. U Srbiji premija iznosi 0,32 KM po litru, uz znatno veće podsticaje po grlu.
Pored toga, mljekari u RS-u imaju i najveće regulativno opterećenje. Godišnji trošak obaveznih analiza na zarazne bolesti po muznoj kravi u RS-u iznosi 65 KM, dok je u Federaciji 15 KM, a u Srbiji 0 KM jer troškove snosi država.
Gubitak za farmu od 50 krava: RS kasni i do 58.500 KM godišnje
U minimalnom uporedivom scenariju, uz prosječnu proizvodnju od 5.000 litara po kravi godišnje, neto podrška u Republici Srpskoj iznosi 1.665 KM po kravi, dok se u Federaciji kreće od 2.235 do 2.835 KM, a u Srbiji iznosi 2.520 KM.
Na nivou farme od 50 muznih krava to znači: RS – 83.250 KM, FBiH 111.750 – 141.750 KM, a u Srbiji 126.000 KM.
Republika Srpska je u 2024. proizvela 130 miliona litara sirovog mlijeka, dok projekcija za 2025. iznosi 136 miliona litara (+4,6 posto).
U Federaciji BiH rast je znatno brži, sa 140 na 158 miliona litara (+12,8 posto), dok Srbija bilježi rast sa 780 na 858 miliona litara (+10 posto).
Zbog ovih trendova, projekcija tržišnog udjela Republike Srpske u BiH do 2028. godine pokazuje pad sa 32 posto (2025) na 26 posto (2028), dok Federacija BiH raste sa 38 posto na 44 posto, a uvoz ostaje stabilan na 30 posto.
BiH uvozi skupo, izvozi jeftino
U analizi se navode i podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH za prvih 11 mjeseci 2025. godine: uvoz mlijeka i mliječnih prerađevina iznosio je 234 miliona KM, dok je izvoz bio 133 miliona KM. Istovremeno, uvezeno je otprilike 45 miliona kilograma, a izvezeno 65 miliona kilograma.
Zaključak je da BiH nema dovoljno razvijene kapacitete prerade u proizvode veće tržišne vrijednosti poput sireva i maslaca, što potvrđuju i prosječne cijene: uvoz u prosjeku košta 5,2 KM/kg, dok izvoz iznosi svega 2,04 KM/kg.
U dijelu koji se odnosi na trgovinske lance navodi se da su federalni lanci u Republici Srpskoj prisutni sa 39 marketa, dok lanci iz Republike Srpske u Federaciji BiH imaju 13 marketa.
Mljekari u RS-u traže hitne mjere
U završnom dijelu dokumenta proizvođači pozivaju na hitnu implementaciju mjera, među kojima su: povećanje premije za 0,05 KM pol itru, dodatnih 50 litara regresiranog dizela po grlu, izjednačavanje troškova obaveznih mjera sa Federacijom BiH ili Srbijom, isplata podrške po muznoj kravi, a ne po teletu. jasnije deklarisanje proizvoda koji sadrže mliječne masti, snažnije mjere podrške mladim poljoprivrednicima.
Na kraju, mljekari podsjećaju da su Ministarstvu RS-a upućivali dopise 18. augusta i 4. decembra 2025. godine, ali da na njih nisu dobili odgovor, iako se radi o prijedlozima koje nazivaju konstruktivnim i korisnim za cijeli sektor.
(Mostarski.ba)
